De symfonie van onvrede

Catherine De Vries
Uitgeverij Querido | maart 2026

door Dictus Nicolai

Catherine de Vries met De symfonie van onvrede een ijzersterk boek. Niet omdat het onvrede als incident behandelt, maar omdat ze laat zien dat onvrede meestal het resultaat is van een langer proces: verdwijnende publieke voorzieningen, schaalvergroting, technocratisch bestuur en een overheid die voor veel mensen steeds verder weg is geraakt. In haar analyse verbindt ze die ontwikkeling overtuigend aan de opkomst van radicaal-rechts in Europa. Gebaseerd op onderzoek in onder meer Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Frankrijk en Duitsland is haar centrale punt helder: wanneer instituties hun nabijheid verliezen, verliest een samenleving niet alleen vertrouwen, maar ook morele samenhang.

Waarom dit boek mij zo aanspreekt? Omdat het verder gaat dan politieke duiding. De Vries maakt zichtbaar wat veel leiders in grote organisaties óók zouden moeten begrijpen: onvrede ontstaat zelden door één besluit. Ze groeit waar mensen het gevoel krijgen dat systemen wel draaien, maar niet meer voor hen werken.

Dat is precies de leiderschapsvraag voor grote organisaties. Bestuurders en directies sturen terecht op efficiëntie, centralisatie en standaardisatie. Maar zodra de menselijke maat uit beeld raakt, ontstaat afstand. En waar afstand groeit, neemt vertrouwen af. Eerst stil. Dan voelbaar. En uiteindelijk strategisch ontwrichtend.

Voor executives is dat wat mij betreft de kernles van dit boek: legitimiteit is geen communicatiethema achteraf, maar een leiderschapsopgave aan de voorkant. Mensen willen niet alleen dat organisaties presteren. Ze willen ervaren dat besluiten eerlijk zijn, dat instituties nabij blijven en dat hun werkelijkheid wordt gezien.

Sterk leiderschap in deze tijd vraagt daarom meer dan koersvastheid. Het vraagt om institutionele empathie: het vermogen om prestaties, nabijheid en geloofwaardigheid met elkaar te verbinden.

De symfonie van onvrede is wat mij betreft daarom verplichte lectuur voor iedereen die leidinggeeft aan een grote organisatie. Omdat het niet alleen helpt begrijpen waar maatschappelijke onvrede vandaan komt, maar ook confronterend blootlegt wat er gebeurt wanneer leiders de afstand tot hun mensen te groot laten worden.