Doelgericht omgaan met onzekerheden 
Martin van Staveren 
Boom – 11 april 2025, 384 pagina’s, ISBN 9789024472628 

Ueli Steck beklom de Eiger-noordwand alleen én binnen drie uur.  

Tot dat moment was die beklimming alleen gelukt door een team van vier personen, dat er vier dagen over deed. De wand staat bekend om de vele dodelijke klimongevallen. Steck bereidde zich niet voor op zekerheid, maar op onzekerheid: plotseling slecht weer, los gesteente en onbekende timing. Hij koos daarom bewust voor de winter om de klim te maken, wanneer stenen steviger vastgevroren zitten dan in andere jaargetijden.  

Martin van Staveren begint het boek niet voor niets met dit voorbeeld. Zijn prestatie laat zien wat van Staveren ook op het gebied van leiderschap naar voren wil brengen: wie onzekerheid vroeg ziet en doelgericht hanteert, vergroot niet alleen de veiligheid, maar ook de kans op uitzonderlijke resultaten. 

Al raden wij je niet aan om bij een extreem gevaarlijke bergwand in de Alpen te beginnen. 

Dit managementboek is geschreven voor leiders, professionals en teams die effectiever willen omgaan met onzekerheden. Inclusief alle risico’s én kansen die daaruit voortkomen.  

De belofte is nuchter en aantrekkelijk: zet ambities om in resultaat, ondanks onzekerheden en soms juist dankzij onzekerheden. Risicoleiderschap vraagt vaardigheden die iedereen kan ontwikkelen en toepassen, binnen én buiten organisaties. 

De kern 

De kern van het boek is helder: risico’s zijn geen losse lijst met bedreigingen. Ze zijn het effect van onzekerheid op organisatiedoelen. Diezelfde onzekerheid kan ook kansen opleveren. Klassiek risicomanagement schiet daarbij tekort zodra het verwordt tot formats, afvinklijsten en aparte stafverantwoordelijkheden. Van Staveren positioneert risicoleiderschap daarom als een leiderschapsvaardigheid. Ga doelgericht om met onzekerheden, risico’s en kansen, precies daar waar besluiten worden genomen. 

De auteur maakt een scherp onderscheid tussen twee soorten organisaties: 

1. Organisaties die risico’s managen om zichzelf in te dekken. 

2. Organisaties die doelen realiseren omdat ze onzekerheid serieus nemen en blijven handelen. 

Het boek is vooral geschreven voor die tweede categorie. Tegelijk daagt het de eerste categorie uit om risico’s niet langer administratief, maar strategisch te benaderen. 

Langs de lijn

Wat consequent terugkomt, is de verschuiving van schijnzekerheid naar professioneel omgaan met onzekerheid. Niet doen alsof alles beheersbaar is, maar expliciet maken wat op het spel staat, wat al werkt en wat de eerstvolgende verstandige stap is. 

1) Blijf weg van de illusie van controle 

Veel organisaties vervallen in twee reflexen: alles dichtregelen of risico’s bagatelliseren. Risicoleiderschap biedt een derde route: onzekerheden realistisch, expliciet en gestructureerd benaderen, zonder de organisatie te verlammen. De vraag verschuift van: wat kan er misgaan? naar: wat willen we bereiken, wat kan ons helpen of hinderen, en wat vraagt nu aandacht? 

2) Bekijk risico’s én kansen tegelijk 

Het boek doorbreekt het reflexmatige beeld van risico als iets uitsluitend negatiefs. Onzekerheid rond doelen kan schade veroorzaken, maar ook waarde creëren. De opgave is om beide serieus te nemen en daar bewust op te sturen. 

3) Van afvinken naar dialoog en eigenaarschap 

De klassieke risicomanager wordt vaak geassocieerd met lijstjes en opgelegde maatregelen. Van Staveren kiest voor een andere benadering: risico’s bespreekbaar maken waar het werk plaatsvindt. Zo ontstaat eigenaarschap in plaats van afvinkgedrag. 

4) Praktijkgericht en toepasbaar 

Het boek blijft dicht bij de praktijk: vergaderingen, besluitvorming, escalaties en de momenten waarop onzekerheid voelbaar wordt. Risicoleiderschap betekent niet vertragen met extra procedures, maar sneller scherp krijgen wat relevant is en sturen op het beoogde resultaat. 

DE TWiST 

Voor TWST is dit boek relevant, omdat het scherp laat zien waar veel organisaties op vastlopen: veel aandacht voor beheersing, maar te weinig focus op het verbinden van onzekerheid aan doelen, keuzes en eigenaarschap. 

Een aantal handige lessen om je ambities te realiseren:  

• We zeggen dat we vooruitkijken, maar organiseren het gesprek over onzekerheid vaak te laat. 
• We investeren veel in maatregelen, maar vragen te weinig welk doel we daarmee beschermen of dichterbij brengen. 
• We noemen het governance, terwijl het in de praktijk soms vooral procedurele risicomijding is. 
• We zoeken zekerheid, terwijl de betere vraag is: wat werkt al, wat is de gewenste uitkomst en wat is de volgende werkbare stap? 

Wat ik sterk vind: Van Staveren maakt risicodenken niet groter, maar juist menselijker en praktischer. Geen risicofetisj, wel heldere keuzes, expliciet eigenaarschap en gesprekken die eerder beginnen dan wanneer het al misgaat. 

Wie mensgericht leiderschap wil verbinden aan performance, vindt hier een cruciale schakel. Niet zachter organiseren, maar scherper: mensen weten welk doel leidend is, welke onzekerheden meespelen en welke keuze nu helpt. 

Must read 

Ja. Niet omdat het een dun tussendoortje is (deze 384 pagina’s vragen aandacht) maar omdat het boek leiders helpt om onzekerheid werkbaar te maken. Het biedt een TWST-waardige kijk op risico: niet als rem, maar als stuurinformatie. 

Daar heb je altijd wat aan.  

Het boek verbindt leiderschap en risico op een manier die direct toepasbaar is in dagelijkse besluitvorming. Het normaliseert onzekerheid en vermindert de neiging om schijnzekerheid te organiseren. Ook maakt het duidelijk dat omgaan met risico geen taak van een stafafdeling is, maar onderdeel van leiderschap in de lijn. Daarmee komt verantwoordelijkheid terecht waar keuzes worden gemaakt. 

Interessant zijn ook de tools die Van Staveren aanreikt, zoals de risicocarrousel en het risicogestuurd beraad met de zes stappen van de dilemmamethode. 

Als je herkent dat: 

• risico’s pas op tafel komen wanneer het al spannend is; 
• teams beter moeten besluiten onder onzekerheid, zonder alles dicht te regelen; 
• risico’s stuurinformatie moeten worden in plaats van auditvoer; 
• kansen gezien mogen worden zonder naïef optimisme; 

dan is Risicoleiderschap een relevant boek voor iedere organisatie die besluitvorming onder onzekerheid serieuzer, explicieter en effectiever wil organiseren.